Kalendarium
1175 |
Jak głosi legenda, polujący w jeleniogórskich lasach książę Bolesław Wysoki, puściwszy się w pogoń za rannym jeleniem, natrafił w głębokim borze na gorące źródła, przy których nakazał wybudować domek myśliwski. Zdarzenie to miało dać początek Cieplicom. |
1281 |
Książę Bernard Lwówecki ofiarował strzegomskim Joannitom miejscowość Calidus Fons (Gorące Źródło) wraz z 250 łanami łąk, lasu i ziemi ornej. Wkrótce też przy źródle powstał szpital, a mieszkańcy osady byli przez 20 lat zwolnieni z płacenia podatków. W tymże roku Joannici dokupili jeszcze 100 łanów nieużytków w Górach Izerskich, zapewne z myślą o eksploatacji znajdujących się tam bogactw naturalnych. |
1288 |
Za zgodą księcia Bolka I świdnicko-jaworskiego Joannici wznieśli w leżącej obok wsi Malinnik (Herischdorf) gospodę "dla użytku i dobra ciepłych źródeł i zakonu". |
1318 |
W rejestrze archiprezbitera Gabriela di Rimini po raz pierwszy został wymieniony kościół w Cieplicach, a samą miejscowość nazwano "Ciepłowody" (oryg: Cheplevode). |
1381 |
Rycerz Bolka II świdnicko-jaworskiego Gotsche Schoff kupił od wdowy po księciu, Agnieszki, Cieplice, stając się ich właścicielem. Przebywający tu wcześniej joannici z nieznanych powodów zrezygnowali ze swoich praw do tej ziemi. |
1403 |
Rycerz Gotsche Schoff, protoplasta rodu Schaffgotschów, ufundował dla czterech mnichów z klasztoru cystersów w Krzeszowie prebendę oraz ofiarował jedno z dwóch źródeł i inne dobra. |
1418 |
W Cieplicach zaczęła funkcjonować pierwsza publiczna gospoda. |
1422 |
Podobno już w tym roku funkcjonował w Cieplicach zakład szewski, wytwarzający buty w cenie 3 dobrych groszy od pary, a trzewiki za 12-14 dobrych groszy od pary. |
1426 |
Husyci najechali Kotlinę Jeleniogórską i nie oszczędzili też Cieplic. Ludność jednak zdołała ukryć się na zamku Chojnik i w Jeleniej Górze. |
1431 |
Jedna z kronik podaje, iż w tym roku niejaki Franz Walter z Krzeszowa był nauczycielem w Cieplicach, jednak sama szkoła powstała tu prawdopodobnie wraz z utworzeniem cysterskiego probostwa. |
1440 |
W tym roku podano, że w Cieplicach produkuje się wódkę, jednak nie dla celów spożywczych, lecz wyłącznie na potrzeby medyczne. |
1515 |
Kaspar Schaffgotsch zbudował przy kościele parafialnym kaplicę, która odtąd służyła jego potomkom za rodzinny grobowiec. |
1524 |
W sąsiednim Malinniku funkcjonowała, kierowana przez Pankracego Weisiga, ewangelicka gmina wyznaniowa, która swym zasięgiem obejmowała również Cieplice. Działalność tej gminy została zakazana po wojnie trzydziestoletniej. |
1537 |
Staraniem opata krzeszowskiego Michała, w Cieplicach został wybudowany kamienny budynek, który początkowo służył krzeszowskim prałatom, a następnie został przeznaczony na potrzeby gości kuracyjnych. |
1547 |
Wielki pożar zniszczył zabudowania klasztorne i stary, drewniany kościół. |
1569 |
Brandenburski lekarz Caspar Hoffman sporządził pierwszy naukowy opis Cieplickiego Uzdrowiska, w którym wyróżnił zdrój hrabiowski - przeznaczony dla każdego, a zwłaszcza dla ludzi biednych, oraz zdrój klasztorny, w którym leczyli się głównie bogaci. Wiadomo też, że chorzy praktykowali kuracje kąpielowe, pitne i natryskowe, a opiekę nad nimi sprawował lekarz wraz z personelem pomocniczym. |
1570 |
Źródło klasztorne zostało obudowane kamiennymi ścianami. |
1575 |
Schaffgotschowie wybudowali duży, trzykołowy młyn. |
1582 |
W tym roku miał miejsce ponowny pożar klasztoru. |
1586 |
Rozpoczęła się budowa obecnego gmachu klasztornego, która trwała kilka lat. |
1591 |
W Cieplicach został odnotowany pierwszy polski kuracjusz - Helena z Kluczników Kałęcka, która jednak podczas leczenia umarła. Jej mąż, burmistrz warszawski Albert Kałęcki, ufundował zmarłej tablicę epitafialną, dziś nie istniejącą. |
1599 |
Z inicjatywy Caspara Eberta wybudowano większy zbiornik źródła klasztornego, powiększając górującą nad nim budowlę. Jednocześnie obok postawiono szatnie dla kąpiących się. |
1607 |
W Zgorzelcu została wydana praca badacza karkonoskiej przyrody i cieplickiego lekarza Kaspara Schwenckfeldta pt. Jeleniogórskie gorące źródła, na Śląsku pod Karkonoszami położone, która jest pierwszym tak dokładnym naukowym opisem zdroju i właściwości leczniczych jego źródeł. |
1618 |
Wydany został pierwszy statut zdrojowy, którego autorem był trzebnicki lekarz dr Martin Pansa. |
1625 |
Na kuracji w Cieplicach przebywał sławny polski hetman Stanisław Koniecpolski. |
1627 |
Jan Ulryk Schaffgotsch kazał rozebrać stary, drewniany budynek wielkiej łaźni, a na jego miejscu wybudował pawilon zdrojowy. Była to posiadająca dwa wejścia rotunda, zaopatrzona w szatnię. Służyła ona kuracjuszom aż do początku XX wieku. |
1653 |
Do Cieplickiego Zdroju zjechali na kurację dwaj polscy magnaci: Albrycht Stanisław Radziwiłł i Krzysztof Opaliński. Obaj przybyli wraz z małżonkami i licznym towarzystwem, lecz w różnym czasie. |
1654 |
Ciepliccy protestanci zostali pozbawieni pastorów. Ostatnim ich przedstawicielem w tym stuleciu był Elias Breithor. W tymże roku podczas trzytygodniowej kuracji leczył zastarzałą ranę na nodze podkanclerzy Królestwa Polskiego, Jan Rosicki. |
1662 |
Dostrzegając duże korzyści materialne, jakie przynosiły cieplickie źródła, krzeszowski opat Bernard Rosa zburzył starą zabudowę klasztornego uzdrowiska, a na jej miejscu wystawił nowy, wygodny, również centralny budynek. Prace trwały do roku 1664. |
1665 |
Ukazała się kolejna książka, poświęcona Cieplickiemu Uzdrowisku. Jej autorem był lekarz Wojciech Zindel. |
1677 |
W Cieplicach przebywał wraz z wielkim orszakiem książę Michał Kazimierz Radziwiłł. Towarzyszący mu w podróży stolnik żmudzki Teodor Billewicz pozostawił po sobie pierwszy znany polski opis uzdrowiska. |
1678 |
Ciepliczanie wspólnym wysiłkiem wznieśli na Kamiennej tamę przeciwpowodziową. |
1682 |
Pod tym rokiem prowadzący dziennik cieplicki szklarz Krzysztof Scholtz zanotował: "… w czerwcu przybywa tu (…) dostojny pan z Polski. Bardzo chutliwy gość - na całą wieczność. Mieszkał w przeorstwie w czerwonym domu. Prawdziwy dziwkarz, iż jemu równy nieprędko tutaj przyjedzie." Słowa te dotyczyły kanclerza Wielopolskiego. |
1687 |
Królowa polska Marysieńka Sobieska przybyła z dziećmi i licznym dworem na kurację do Cieplic. |
1689 |
Według projektu Marcina z Lubawki, cystersi na miejscu starego budynku wznieśli nowy dom zdrojowy, zwany potocznie "Długim Domem". Aby pokryć koszt tej budowy, zwiększono ciężary feudalne, co doprowadziło do buntowniczych wystąpień miejscowych chłopów. |
1692 |
Do Cieplic przybył prymas Polski, Michał Radziejowski. |
1702 |
Podobno w tym roku ciepliccy szlifierze szkła utworzyli osobny cech. Fala powodziowa tego roku była tak duża, że woda wdarła się do wnętrza łazienek. Kolejna wizyta polska - tym razem do Cieplic przyjechał syn Jana III Sobieskiego, Jakub. |
1709 |
Budowniczy z Bolesławca Eliasz Scholtz rozpoczął przy kościele cieplickim wznoszenie wolnostojącej dzwonnicy. Prace ukończono w roku 1711. |
1711 |
Wielki pożar zniszczył cieplicki kościół i zabudowę łazienek. Odbudowy podjął się budowniczy z Jeleniej Góry Kaspar Jentsch. |
1715 |
W Cieplicach oraz w innych dobrach Schaffgotschów przeprowadzono oczynszowanie chłopów. |
1733 |
W Cieplicach powstała słynna później, zwłaszcza z silesiaców, biblioteka Schaffgotschów. |
1740 |
Na wezwanie Kolegium Handlowego, do Cieplic przybyli wszyscy tkacze płótna i inni robotnicy zajmujący się płóciennictwem, którzy wypowiedzieli swoje opinie w sprawie zmian regulaminu płócienniczego, zmierzających do poprawy wyrobów. |
1741 |
Władze pruskie zaliczyły Cieplice do rzędu miast targowych. |
1742 |
Objąwszy władzę nad Śląskiem, król pruski Fryderyk II udzielił zgody na budowę świątyni ewangelickiej w Cieplicach. Pierwszym pastorem został Adam Gotfryd Thebesius. W Cieplicach znajdowało zatrudnienie 40 szlifierzy szkła, a latem ich liczba znacznie się zwiększała. Mogli oni wówczas sprzedawać swe wyroby licznym gościom kuracyjnym. |
1758 |
Polski szlachcic z Wielkopolski, Rafar Gurowski ufundował pod pomnik św. Jana Neupomucena cokół z odpowiednią inskrypcją. Był on także autorem epitafium poświęconego zmarłemu tu podczas leczenia przyjacielowi, Jaraczewskiemu. Tablica z tym epitafium w latach siedemdziesiątych naszego wieku niestety zaginęła. |
1774 |
Rozpoczęto budowę kościoła ewangelicko-augsburskiego, którą ukończono w roku
1777. |
1777 |
27 X w płomieniach uległ całkowitej zagładzie pałac Schaffgotschów. |
1781 |
Rozpoczęła się budowa nowej drogi, łączącej Cieplice z Jelenią Górą, wiodącej przez Malinnik. Stara droga prowadziła drugim, lewym brzegiem Kamiennej. |
1784 |
Według projektu opolskiego architekta Jana Jerzego Rudolfa rozpoczęto odbudowę, zniszczonego 7 lat wcześniej przez pożar, pałacu Schaffgotschów, którą ukończono w 1788. Pałac ten przetrwał do dziś. |
1797 |
W parku zdrojowym rozpoczęła się budowa tzw. Galerii, według projektu Carla Gottfrieda. Całość prac ukończono w roku 1800. |
1800 |
W dniach 16 i 17 sierpnia w Cieplicach przebywał król pruski Fryderyk Wilhelm III i królowa Luiza. |
1802 |
Według projektu królewskiego inspektora budowlanego z Wrocławia Kirschteina Schaffgotschowie zbudowali budynek natrysków, połączony z basenem kąpielowym. Budynek ten, bardzo dobrze przyjęty przez kuracjuszy, został rozbudowany w 1853 roku. |
1806/07 |
Wojska napoleońskie opanowały Śląsk wraz w Cieplicami, gdzie zajęły m.in. pałac hrabiowski. Ściągnęły także wysokie kontrybucje, nie tylko w gotówce. Ciepliczanie musieli m.in. w krótkim czasie dostarczyć armii 2400 par obuwia. |
1808 |
W Cieplicach przybywał Hugo Kałłątaj, który napisał tu swoje Uwagi nad teraźniejszym położeniem tej części ziemi polskiej, którą po pokoju tylżyckim zaczęto zwać Księstwem Warszawskim. Była to już druga wizyta Kołłątaja w Cieplicach; pierwsza miała miejsce w roku 1792. |
1809 |
Hrabina Juliana Schaffgotsch założyła w Cieplicach szkołę rzemieślniczą dla dziewcząt. |
1810 |
Władze pruskie dokonały kasaty dóbr klasztornych na całym Śląsku, w tym i w Cieplicach. |
1812 |
Mimo ciężkiego położenia finansowego (kontrybucje na rzecz wojsk francuskich) hrabia Leopold Schaffgotsch odkupił od państwa za sumę 62 000 talarów byłe dobra klasztorne w Cieplicach, stając się jedynym posiadaczem miejscowego zdroju. |
1814 |
Dyrektor poczty w Jeleniej Górze uruchomił, jako prywatne przedsięwzięcie, komunikację pocztową z Cieplicami. Konne karetki początkowo kursowały trzy razy dziennie, a następnie sześć razy dziennie w miesiącach letnich. |
1816 |
W Cieplicach bawiła księżna Izabela z Flemingów Czartoryska, która swój trzytygodniowy pobyt opisała w dzienniku, wydanym dopiero w 1868 roku, jako Dyliżansem przez Śląsk. Dziennik podróży do Cieplic w roku 1816. |
1824 |
Utworzona została loża wolnomularska "przy gorącym źródle". Wybudowano nowy budynek kąpielowy, zwany Łazienkami Leopolda. Jego projektantem był A. Mallickh. |
1834 |
Dnia 1 lipca do powszechnego użytku udostępniono bibliotekę Schaffgotschów. |
1836 |
Według projektu Alberta Tollberga wybudowano budynek teatru. Do tego czasu teatr występował w prowizorycznych pomieszczeniach. Towarzystwo Teatralne w Cieplicach istniało już w 1804 roku. |
1837 |
W dniu 23 sierpnia zmarł podczas kuracji Bogumił Korn (ur. 1765), wrocławski księgarz i wydawca, właściciel oficyny wydawniczej, znanej m.in. z druku książek polskich. |
1844 |
W Cieplicach istniała fabryczka narzędzi chirurgicznych, którą później przeniesiono do Jeleniej Góry. |
1845 |
Ukonstytuowało się w Cieplicach lokalne towarzystwo Verein für Warmbrunn und Umgegend (dla Cieplic i okolicy), stawiające sobie za cel poprawę położenia najbiedniejszych mieszkańców powiatu.Policja zlikwidowała tzw. "sprzysiężenie cieplickie", mające charakter socjalistyczno-komunistyczny. Na czele zaledwie siedmioosobowej organizacji, która nie odegrała żadnej roli, stał Franciszek Wurm. |
1847 |
W sierpniu doszło tu do spotkania poetów Wincentego Pola i Kornela Ujejskiego z czeskim profesorem fizjologii Janem Purkyne. Spotkanie to upamiętnia dziś głaz w Parku Norweskim. |
1848 |
Tłum chłopów wymógł na Schaffgotschach zwolnienie ze świadczeń feudalnych. Tekst tej rezygnacji, wydany w formie plakatów, był pierwszym w Cieplicach drukiem bez cenzury. To chłopskie wystąpienie zapoczątkowało masowy ruch feudalny w regionie i było jednym z elementów "Wiosny Ludów". |
1849 |
Z kościoła w Radomierzu przewieziono zespól 16 nagrobków krewnych z domu Schaffgotsch, które zostały ustawione przy cieplickim kościele. |
1850 |
We wrocławskiej oficynie wydawniczej Kornów ukazał się pierwszy polski przewodnik górski z prawdziwego zdarzenia pt. Warmbrunn i okolice jego … Autorką tego dzieła była Rozalia Saulson, która o rok wcześniej przebywała w Cieplicach. |
1851 |
15 maja na głębokości 60 m zostało odwiercone nowe źródło "Neue Quelle", które dawało 70 litrów na minutę wody o temperaturze 44.3°C. Prace wiertnicze rozpoczęto już w roku 1849, pod kierunkiem inż. Milcha z Kolonii. W tymże roku w Cieplicach przebywał poeta Bogusz Zygmunt Stęczyński, który później napisał Śląsk i Sudety. |
1854 |
Henryk Füllner założył mały warsztat rzemieślniczy, zajmujący się naprawą maszyn papierniczych. Z czasem rozrósł się on do dużego zakładu produkcyjnego. |
1858 |
Na dawnym klasztornym podwórzu powstał nowy budynek łazienkowy, zwany od imienia kolejnego Schaffgotscha "Łazienkami Leopolda". |
1865 |
W dniu 9 września do pobliskiej Rybnicy dotarł pierwszy pociąg (linia Zgorzelec - Lubań - Rybnica, przedłużona w następnym roku do Jeleniej Góry), dzięki czemu kuracjusze z głębi Niemiec mogli dojechać tym nowym środkiem transportu niemal do samego uzdrowiska. |
1866 |
Rozpoczął działalność "Militarkurhaus" (Dom opieki nad żołnierzami). Z czasem przekształcił się on w szpital św. Jadwigi. |
1875 |
Swoją działalność rozpoczęła Ochotnicza Straż Pożarna. |
1876 |
Hrabia Ludwik Schaffgotsch udostępnił społeczeństwu swoje zbiory ornitologiczne. |
1880 |
Powstała regularna komunikacja pasażerska z Jelenią Górą, obsługiwana początkowo przez 40 koni i 20 dyliżansów.W tym roku rozpoczął działalność cieplicki oddział nowo powstałego Towarzystwa Karkonoskiego - RGV. |
1882 |
Ukazał się pierwszy numer lokalnej gazety Warmbrunner Nachrichten (Wiadomości Cieplickie). |
1883 |
Na głębokości 155 m odwiercone zostało kolejne cieplickie źródło, obecnie "Marysieńka". Woda ma temperaturę 35°C. |
1885 |
Z Jeleniej Góry do Cieplic został poprowadzony gazociąg. |
1891 |
Między Jelenią Górą a Cieplicami zostało uruchomione połączenie kolejowe. Pierwszy pociąg przejechał nową trasą 1 lipca.W Karkonoszach i Cieplicach przebywał pisarz i podróżnik Władysław Bełza, który w swojej książce W górach Olbrzymich poświęcił uzdrowisku 5 stron. |
1897 |
Na trasie Jelenia Góra - Cieplice - Sobieszów zaczął kursować tramwaj o napędzie gazowym. Tego roku powódź wyrządziła w Cieplicach wielkie szkody. |
1900 |
Dnia 10 lutego do Cieplic wjechał pierwszy tramwaj elektryczny. |
1902 |
W Cieplicach w latach 1902-1935 wychodziło czasopismo Rundschau für Bad Warmbrunn. W listopadzie została otwarta słynna do dziś szkoła snycerska (Holzschnittschule). |
1903 |
Dnia 17 maja powstała pierwsza w Kotlinie Jeleniogórskiej Spółdzielnia Spożywców, która służyła poprawie sytuacji ludności. |
1904 |
Po licznych powodziach w latach 1904-1908 ciepliczanie wznieśli na Wrzosówce i Kamiennej dwa zbiorniki retencyjne. |
1909 |
Cieplice posiadały dwa samochody - omnibusy do przewozu pasażerów. |
1914 |
Została uruchomiona linia tramwajowa pomiędzy Cieplicami a Podgórzynem, zwana "Koleją Dolinną" (Talbahn). Miała ona duże znaczenie dla umasowienia turystyki karkonoskiej. |
1914-1918 |
W latach I wojny światowej obiekty kuracyjne w Cieplicach obsługiwały głównie rannych żołnierzy. Na ich potrzeby przeznaczono 40 łóżek w "Długim Domu" i 60 łóżek we "Friedrichsbad". |
1915 |
Na stokach Góry Sołtysiej dokonano jednego z pierwszych w tym regionie zjazdów narciarskich. |
1921 |
Kierownictwo szkoły snycerskiej objął Włoch z południowego Tyrolu Cyryl dell'Antonio, który doprowadził ją do ponownego rozkwitu. |
1923 |
Inflacja dotknęła również Cieplice. Schaffgotschowie wydawali własne banknoty inflacyjne, a kronikarz ze zgrozą zanotował, że funt wieprzowiny kosztował 2.6 bilionów marek, a pudełko zapałek 500 milionów marek. |
1927 |
Na trasę Jelenia Góra - Cieplice - Szklarska Poręba wyruszył pociąg elektryczny. |
1931 |
W centrum uzdrowiska wybudowano nowoczesny dom zdrojowy. |
1935 |
Cieplice zostały podniesione do rangi miasta. |
1941 |
Pobliska gmina Malinnik (Herischdorf) utraciła samodzielność i została włączona do Cieplic. |
1945 |
Zbliżający się koniec wojny i obawa przed wkroczeniem Rosjan sprawiły, że Cieplice opuścili ich właściciele - Schaffgotschowie. Armia Czerwona wkroczyła do miasta 8 maja i władzę przejął radziecki komendant wojenny. Cieplice liczyły wówczas 7878 mieszkańców. W czerwcu burmistrzem Cieplic został Jan Stegert, a 16 września została tu otwarta pierwsza w powiecie polska szkoła podstawowa. Następowało stopniowe przejmowanie zakładów i fabryk z rąk radzieckich i ciągły napływ polskich osadników. Pod koniec roku było ich około 5000. |
